Astronomi ve Uzay

Kozmik Patlamalar Altın Yaratıyor

Bilim insanları, iki nötron yıldızının çarpışmasıyla oluşan katalizmik patlamada uzaya altın ve gümüş gibi değerli metallerin yayıldığını tespit etti. ABD’deki Lazer İnterferometre Kütle Çekimsel Dalga Gözlemevinden (LIGO) yapılan açıklamada, gözlem evinin Washington ve Louisiana eyaletlerindeki ikiz dedektörlerinin, dünyadan 130 milyon ışık yılı öteden güçlü bir kütle çekimsel dalga sinyali aldığı, sinyalle aynı anda Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesinin (NASA) Fermi Uzay Teleskobunun da gökyüzünde bir gama ışıması kaydettiği bildirildi.

Açıklamaya göre, bilim insanları, her iki etkinin birbirinin etrafında hızla dönen iki nötron yıldızının çarpışmasıyla meydana gelen aynı kozmik olaydan kaynaklandığını belirledi. LIGO’nun bilgilendirmesiyle dünya üzerinde veya yörüngede bulunan 70’e yakın uydu ve teleskop çarpışma sonrası oluşan ışıma ve yayılma etkileri gözlemlemek üzere enstürmanlarını “kilonova” olarak adlandırılan patlamaya çevirdi. Teleskop ve ölçüm aygıtları, patlama sonrası uzay boşluğuna yayılan kalıntılarda altın, gümüş ve platin gibi birbirine değen metallere ait ayırt edici kimyasal izler tespit etti.

“Birleşmenin Ortak Özelliği Olabilir”

LIGO daha önce dev kara deliklerin çarpışmasından kaynaklanan kütle çekim dalgalarını kayda almayı başarmış, ancak bunlara ışıma gibi herhangi bir doğrudan gözlem eşlik etmemişti. Troja ve meslektaşları, hem GRB150101B hem de GW170817’nin aynı tür bir olay tarafından meydana geldiğinden şüpheleniyor: İki nötron yıldızının birleşmesi. Bu felaketsel birleşmelerin her biri, yüksek enerjili parçacıklardan oluşuyor. Jetin her biri kısa, yoğun bir gama ışını patlaması (GRB) üretti. GW170817, yer çekimi dalgaları olarak adlandırılan uzay zamanda dalgalanmalar meydana getirdi. Bu durum yıldız birleşmelerinin ortak bir özelliği olabileceğini düşündürüyor.

Geoffrey Ryan, ” GRB150101B’nin optik emisyonu büyük ölçüde spektrumun mavi kısmında yer aldığını ve bu olayın GW170817’de görüldüğü gibi başka bir kilonova olduğuna dair önemli bir ipucu verir. Bir kilonova, gümüş, altın, platin ve uranyum gibi büyük miktarlarda önemli elementler üreten radyoaktif bir ışık ” olduğunu belirtti. Yeni çalışmanın sonuçları Nature Communications dergisinde yayınlandı.

Nötron yıldızları, süpernova patlamalarından arta kalan maddelerin kütle çekimi etkisiyle çökmesiyle meydana gelir. Bu yıldızlar neredeyse tamamen nötronlardan oluşsa da az miktarda proton ve elektron da içerir. Bu proton ve elektronlar olmadan nötron yıldızları uzun süre var olmaya devam edemezdi. Çünkü nötronlar serbest haldeyken kararsızdır ve beta ışıması yaparak kısa süre içinde proton ve elektronlara ayrışır. Ancak yıldızın içindeki yüksek basınç sebebiyle proton ve elektronların birleşerek nötronlara dönüşmesi, nötron yıldızlarının daha kararlı bir yapıya sahip olmasını sağlar.

 

Kaynak:
SciencedailyTubitak
Etiketler
1 Oy2 Oy3 Oy4 Oy5 Oy (1 oy verildi, Ortalama: 5 üzerinden 5,00 oy )
Loading...

Benzer Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Close